{"id":17,"date":"2012-07-11T00:26:00","date_gmt":"2012-07-11T00:26:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ledrum.is\/?p=17"},"modified":"2012-07-11T00:26:00","modified_gmt":"2012-07-11T00:26:00","slug":"uppruni-dyptarmaelisins","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ledrum.is\/?p=17","title":{"rendered":"Uppruni d\u00fdptarm\u00e6lisins"},"content":{"rendered":"<p>Ein mikilv\u00e6g uppfinning \u00e1 rafeindasvi\u00f0inu og snerti sj\u00f3menn var d\u00fdptarm\u00e6lirinn. \u00c1\u00f0ur fyrr \u00feegar hans naut ekki vi\u00f0 \u00feurfti a\u00f0 l\u00f3\u00f0a d\u00fdpi\u00f0 og var \u00fea\u00f0 gert \u00e1 \u00feann h\u00e1tt a\u00f0 l\u00f3\u00f0i var einfaldlega hent \u00fatbyr\u00f0is, oftast fyrir framan mi\u00f0ju skips, me\u00f0 \u00e1fastri taug sem var me\u00f0 hn\u00fatum me\u00f0 vissu millibili.<\/p>\n<p>\u00deegar l\u00f3\u00f0i\u00f0 sta\u00f0n\u00e6mdist vi\u00f0 botninn \u00fe\u00e1 var \u00fea\u00f0 einfaldlega dregi\u00f0 upp aftur og taldir hve margir hn\u00fatar voru \u00e1 l\u00ednunni sem \u00fatbyr\u00f0is f\u00f3r. Oftar en ekki var d\u00fdpi\u00f0 m\u00e6lt \u00ed f\u00f6\u00f0mum (e. fathoms) en \u00fea\u00f0 er lengdin \u00e1 milli tvegga \u00fatr\u00e9ttra handa \u00e1 fullor\u00f0num karlmanni og var lengdin st\u00f6\u00f0lu\u00f0 vi\u00f0 sex fet.<\/p>\n<p>\u00deegar vei\u00f0arf\u00e6ri voru l\u00f6g\u00f0 t.d. net e\u00f0a l\u00edna, \u00fe\u00e1 \u00feurfti a\u00f0 st\u00f6\u00f0va l\u00f6gn til \u00feess a\u00f0 m\u00e6la d\u00fdpi\u00f0, \u00fea\u00f0 er a\u00f0 segja ef lagt var \u00ed halla \u00e1 sj\u00e1varbotninum, eins og m\u00e1 lesa <a href=\"http:\/\/www.heimaslod.is\/index.php\/Blik_1969\/%C3%81_Gr%C3%A6nlandsmi%C3%B0um\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">h\u00e9r<\/a>. Gat \u00feessi verkna\u00f0ur veri\u00f0 \u00e6ri\u00f0 t\u00edmafrekur s\u00e9rstaklega ef um miki\u00f0 d\u00fdpi v\u00e6ri a\u00f0 r\u00e6\u00f0a.<\/p>\n<p>Bandar\u00edski tveggja stj\u00f6rnu a\u00f0m\u00edr\u00e1linn (e. rear admiral) <a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Charles_Dwight_Sigsbee\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Charles Dwight Sigsbee<\/a> starfa\u00f0i \u00e1 \u00e1runum 1875 &#8211; 1878 \u00e1 sj\u00f3m\u00e6lingaskipi Bandar\u00edska sj\u00f3hersins <a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/USC%26GS_George_S._Blake\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Blake <\/a>og \u00e1 \u00feeim t\u00edma hanna\u00f0i hann d\u00fdptarm\u00e6lir sem var gufukn\u00fainn og var d\u00fdptarm\u00e6lirinn kenndur vi\u00f0 hann. Fyrir utan gufuafli\u00f0 til \u00feess a\u00f0 taka vi\u00f0 erfi\u00f0inu af mannsh\u00f6ndinni, \u00fe\u00e1 nota\u00f0ist Sigsbee vi\u00f0 grannan st\u00e1lv\u00edr sem var afur\u00f0 samstarfs Sigsbee vi\u00f0 <a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Alexander_Emanuel_Agassiz\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Alexander Agassiz<\/a> sem me\u00f0al marga afreka \u00e1tti koparn\u00e1mur \u00ed Michigan og t\u00f3kst a\u00f0 sannf\u00e6ra menn um a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri miklu hentugra a\u00f0 nota st\u00e1lv\u00edr \u00ed sta\u00f0 t\u00f3gs sem unni\u00f0 var \u00far hampi. Ekki var \u00feessi uppfinning s\u00e9rlega handh\u00e6g fyrir a\u00f0ra en sj\u00f3kortager\u00f0amenn eins og m\u00e1 sj\u00e1 \u00e1 \u00feessari <a href=\"http:\/\/www.nefsc.noaa.gov\/history\/ships\/albatross1\/sigsbee-sounding.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">mynd<\/a>. Samt sem \u00e1\u00f0ur var \u00feessi a\u00f0fer\u00f0 notu\u00f0 n\u00e6sta h\u00e1lfa \u00e1ratuginn vi\u00f0 sj\u00f3kortager\u00f0.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 var ekki fyrr en \u00e1ri\u00f0 1923 a\u00f0 n\u00e6sta stig d\u00fdptarm\u00e6linga var\u00f0 a\u00f0 veruleika. Nefnilega a\u00f0 gera m\u00e6lingarnar \u00fer\u00e1\u00f0lausar. Franskir v\u00edsindamenn h\u00f6f\u00f0u reyndar tekist a\u00f0 m\u00e6la d\u00fdpi \u00e1ri\u00f0 1919 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 senda rafbylgju ne\u00f0ansj\u00e1var og m\u00e6la hve hratt bergm\u00e1li\u00f0 komi til baka en s\u00fa <a href=\"http:\/\/www.britannica.com\/EBchecked\/topic\/158372\/depth-finder\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">a\u00f0fer\u00f0 <\/a>hefur l\u00edti\u00f0 breyst s\u00ed\u00f0an \u00fe\u00e1, \u00fe\u00f3 svo a\u00f0 t\u00e6knin til \u00feess a\u00f0 framkalla d\u00fdpi\u00f0 s\u00ed\u00f0an \u00e1 l\u00e6silegt form hafi breyst \u00ed t\u00edmanna r\u00e1s.<\/p>\n<p>Bandar\u00edski uppfinningama\u00f0urinn Dr. Harvey Heyes hanna\u00f0i b\u00fana\u00f0 sem m\u00e6ldi d\u00fdpi\u00f0 og var sj\u00f3m\u00e6lingaskipi\u00f0 Guide fyrir valinu, en \u00fea\u00f0 var \u00fatb\u00fai\u00f0 b\u00e6\u00f0i \u00fer\u00e1\u00f0lausa Heyes d\u00fdptarm\u00e6linum og Sigsbee \u00feeim sem nota\u00f0ist vi\u00f0 st\u00e1lv\u00edr og l\u00f3\u00f0. Var haldi\u00f0 \u00ed Nor\u00f0ur-Kyrrahafi\u00f0 \u00ed gegnum Panamaskur\u00f0inn og me\u00f0fram Mex\u00edk\u00f3 og \u00e1 lei\u00f0inni voru ger\u00f0ar <a href=\"http:\/\/oceanexplorer.noaa.gov\/history\/electronic\/electronic.html#echo\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">samanbur\u00f0arranns\u00f3knir<\/a> milli a\u00f0fer\u00f0anna beggja allt fr\u00e1 100 &#8211; 4617 fa\u00f0ma d\u00fdpi og reyndust \u00fe\u00e6r afar mikilv\u00e6gar til \u00feess a\u00f0 geta m\u00e6lt hra\u00f0a hlj\u00f3\u00f0sins \u00ed gegnum sj\u00f3inn.<\/p>\n<p>\u00c1 n\u00e6stu f\u00e1u \u00e1rum voru \u00f6ll skip \u00ed eigu bandar\u00edska sj\u00f3hersins \u00fatb\u00fain me\u00f0 Heyes d\u00fdptarm\u00e6li. Ekki var \u00fe\u00f3 lengi vi\u00f0 st\u00f6\u00f0va\u00f0 vi\u00f0 fram\u00fer\u00f3un \u00e1 d\u00fdptarm\u00e6lingum og t\u00f3k <a href=\"http:\/\/www.history.noaa.gov\/cgsbios\/h_dorsey.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Dr. Herbert Grove Dorsey<\/a> vi\u00f0 keflinu og t\u00f3kst a\u00f0 \u00fer\u00f3a d\u00fdptarm\u00e6li sem gat m\u00e6lt \u00e1 grunnsl\u00f3\u00f0 og var \u00fea\u00f0 l\u00edtill um sig a\u00f0 h\u00e6gt v\u00e6ri a\u00f0 setja \u00ed l\u00edtil skip, eitthva\u00f0 sem ekki var h\u00e6gt \u00e1\u00f0ur. Nema \u00fe\u00e1 me\u00f0 gamla g\u00f3\u00f0a handl\u00f3\u00f0inu. Um byrjun s\u00ed\u00f0ari heimsstyrjaldar voru \u00f6ll skip sj\u00f3hersins bandar\u00edska, st\u00f3r og sm\u00e1 \u00fatb\u00fain d\u00fdptarm\u00e6li.<\/p>\n<p>\u00c1 svipu\u00f0um t\u00edma \u00fe\u00e1 var einungis eitt \u00edslenskt skip \u00fatb\u00fai\u00f0 <a href=\"http:\/\/timarit.is\/view_page_init.jsp?pageId=4884697\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">d\u00fdptarm\u00e6li<\/a> en \u00fea\u00f0 var togarinn <a href=\"http:\/\/golli.123.is\/blog\/2010\/07\/28\/467684\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Gar\u00f0ar GK. <\/a>\u00cdslenska kv\u00f3takerfi\u00f0 var ekki vi\u00f0 l\u00fd\u00f0i \u00e1ri\u00f0 1930.<\/p>\n<p>Views: 0<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ein mikilv\u00e6g uppfinning \u00e1 rafeindasvi\u00f0inu og snerti sj\u00f3menn var d\u00fdptarm\u00e6lirinn. \u00c1\u00f0ur fyrr \u00feegar hans naut ekki vi\u00f0 \u00feurfti a\u00f0 l\u00f3\u00f0a d\u00fdpi\u00f0 og var \u00fea\u00f0 gert \u00e1 \u00feann h\u00e1tt a\u00f0 l\u00f3\u00f0i var einfaldlega hent \u00fatbyr\u00f0is, oftast fyrir framan mi\u00f0ju skips, me\u00f0 \u00e1fastri taug sem var me\u00f0 hn\u00fatum me\u00f0 vissu millibili. \u00deegar l\u00f3\u00f0i\u00f0 sta\u00f0n\u00e6mdist vi\u00f0 botninn \u00fe\u00e1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-17","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sjavarutvegur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ledrum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ledrum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ledrum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ledrum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ledrum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ledrum.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ledrum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ledrum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ledrum.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}